Sunday, December 12, 2010

Zomi te kitangsap

ZOMI TE KITAANGSAP
Zomi te ihkhantoh na dingin a masa pen in kithutuahna kisam penpen hi. Tuhun ciangin Zomite zong gamtuamtuam ah kiom ta aa, pilna siamna sin khangno zong tammahmah ta hi tua a hihman in Zomi a dingin bang ihkisam masa pen hiam cih ihngaihsut ding kisam hi.  Tua a hihman in Ih hihna leh Ihhih ngei na ihtel matengin mihing kipuahphat ding hamsa mahmah hi. Tua ihtelkhit ciangin ihkhan toh na dingin mailam ihdinmun ki vaihawm theipan ding hi. 
  1. ABEISA DIHMUN
Abeisa Dihmun ih cihciangin ihpu pa hunlai aa, Zomi te ihkhuasak dan leh ih nuntak zia te a hihi. Tuahun lai-in bangmah khuatheihna zong kinei nailo in minam dangten tembaw, vanleng, meileng, mawtaw a bawl kipat cil laitak in Zomi te Sik kici zong ih neinai kei hi. Pasian Thuzong ihthei nai kei hi. Pasian thu hongtun ciangin Unau takpi zong na kikhen lawh uh aa, khuatuam muntuam tek ah nateng uh hi. Tuate hangin Zomi te kithehthaang gawp in Zomi Khantoh na ding tampitak hong thazawm tuam mahmah hi. Tua ahihman in mailam ah ihkhan toh nadingin a beisa dinmun ihtheih leh midangte sangin a zah tampi in ih hahkat kul aa, ih lungsim ngaihsut nate zong mipi cingkhinsa te mipil tedan mahbangin ihngaihsut ihpil(ciim,tei,siam) ding hong kisam mahmah khat a hihi. Ih zawh zahzah ciang ihsawm hongkul hi. 
  1. TUHUN DINMUN
Tu Hunciangin Zomi te Pasian thu tawh kidim in 99.9 % bang pasian thuzui ihhihna tawh kizui-in,  Ih kithutuah laitak leh Minam ihvei laitak hi-in, a kua mapeuh in
kipumkhat ding leh kipawlsiam ding ihlung gulh mahmah tek hi. Tuhun laitak mah in lampikhat ah ihton theih kei leh mailam kum tampi kisot toto ding hi. Khangluiten “gultawng han” a cihdan in om beklo in minam dang tedan mahin ihkipat ding a thupi mahmah khat hi.A masa pen in Nangma pumpi mahmah zong Zomi na hih na tawh kizui-in nakepsiam napicing sak zawh leh Zomikhat a khangto hipah hi. Nang ma pumpi a ding nasepzawh ciangin Nabeh naphung leh Khuapih tuipih aading nasem zopan ding aa, tuakhit teh Gam leh Minam a ding nasem Ngam pan ding hi. Hihteng nasep zawh ma in Gam leh Minam ka it ka vei naci zongin nasem zokei ding aa, a zenzen in nasep leh zong napicin zokei ding hi. Cihnop na in, na innkuan sung a dingin nanek nadawnding omlo pi-in, Nangguak in nasep a leh nanek nadawn tawm ding nazong man kei ding a, midang te a naduh ngawhden ding hi.tua ahihman in nek leh dawn kisap man aa leh sumnu sumpa deih luat man in makai ih uttek kha a, “Nungzui siam” ih hihding ihhanciam kei kha hi. Tua ahihman in mikhem kha (zuo gen) zong hong om aa, Thumaan tawh ih kigamla semsem hi. 
  1. MAILAM IHDIN MUNDING
Tu a kipan in mailam ah Ei Zomi te ihkisap mahmah pen kipum khat na hi aa, ih kipumkhat zawhkei leh bangmah ihtangtun zokei ding hi. Banghang hiam? Cih leh Minam dangte bangin pilna siamna leh sum lehpaii ih nei zokei aa, ih gualzawh na ding kitasam denden hi. Tua a hihman in pilna nei ten a pilna tawh, siamna neiten a siam na tawh, sum leh paii nei ten a sum a paii tawh kikop khawm lengbek ihma hongpai dinghi.  . Sumnu sumpa zawn na-ah zong Zomi te ih kilam makaih (hilh) ding kisam mahmah hi Zomi khempeuh in sumnu sumpa lam in ih omzawh nading a hizong gam leh minam khantoh na ding a hizongin Pawlpi sung ah a hizongin “Nungzui siam” ihhih zawh nading ihhanciam zonghongkul hi. Mailam ah makai(hotu) bek siam lo in “Nung zui siam” Zomi te ih hihna dingin ihhanciam ding zong kisam mahmah hi.Apil asiam ten apilna asiamna suangin tangpai lo in, anei alam zoten aneih alaam suangin tangpai lo in omleng picin na leh mapai duaipai na ih ngah ding aa, ih Zogam hongkhangto theipan ding hi.Abeisa Hun ahizongin tuhun laitak a hizongin Zomi ten ihzat theihloh khatin “Thuman na, Thuzui na” leh “Nungzui siam” na a hihi. Hihpen ihkisap mahmah khat hi. Zomi ihvek pi-in Makai nuam mawk leng nungzui kuamah omlo ding aa, kipawlkhop zonghamsa mahmah ding hi.tua hi a Zomi ten ihngaihsut phat mahmah hongkul Hun hongtungkha ding hi. Atun ma in ihkipuahphat ding Zomi a kua mapeuh ihkisam hi. 

No comments:

Post a Comment